Жаңылыктар
- Манастын кыргыз болмогуна бир чоң далил
Манастын 40 жигити болгон. Кыргыздан башка улутта кырк жигит жыюу расим жок. Тарыхтарда 40 усун (кыргыздын түбү) кытайдан кырк кыз алып, андан таралган кыргыз деген. Кыргызда кырк жигит күт…
- Оң-сол тарыхы
Сатыкеден эки эркек бала туулду. Улуусун Агул, кичүүсүн Куул койду. 1. Энеси: Агул ичте оң жагымда жаткан, ушул себептен анын тукуму «оң» аталсын, Куул сол жагымда жаткан, ошол себептен ан…
- Сөөк сындырмай
Оюнчулардын саны 1—3 киши. Оюн аянтчада, бөлмөдө өткөрүлөт. Оюнда сөөктөр колдонулат. Оюнга даярдануу. Оюнчулар колдоруна бирдей сөөктөрдү алышып, оюндун шарты жөнүндө сүйлөшүп алышат. …
- Кокон хандыгына чейинки кыргыздардын турмушу
Мен түштүк кыргыздын бул жөнүндө Коконго карап калган эл деп билемин. Ал [эми] түндүк кыргыздын жайын билгенимче жаздым. XVIII кылымдын аягы, XIX кылымдын башында ээ болуп турган түндүк кы…
- Кыргыз калкынын эл болгону
Чынгыз хан Алтан менен Турамышты мага карагын деп элчиликке жиберген. Ал кезекте кыргыздын каны Рыс айнал деген киши эле. Кыргыз кайта көп тартуу менен жакшы кишилерин жиберген. Тартуусу — …
- Жорго салыш
Мелдешке жорго салдыруунун ыгын жакшы билген чоң кишилер катыша алышат. Жашы 3 жаштан жогору бардык тукумдагы жорголор коё берилет. Оюн өткөрүлүүчү аралык 2000 метрден 10000 метрге чейин …
- Чоң манасчы Саякбай жана ал айткан вариант
Ар түрдүү элдердин өкүлдөрү тарабынан иштелип чыгып, бүт адам баласына таандык болгон мыкты көркөм табылгалардын жалпы казынасына кыргыздар кошкон салымдын көрүнүктүүлөрүнүн бири — «Манас».…
- Тогуз коргоол
Оюнчулардын саны 2—6 киши, Оюн аянтчада, бөлмөдө, сахнада, боз үйдө өткөрүлгөн. Оюнда колдонуучу аспаптар. Атайын жасалган тактай, 162 сакалар. Оюнга даярдануу. Ойноо тактасы 18 уядан жа…
- Чынгыз хан заманындагы кыргыз
«Адам жана жер», («Человек и земля») деген орус тарыхында Чынгыз хан64 өзү түрк болгон дейт. Мусулман тарыхында65 айтылганы: мурунку угуз түрк хандары насилинен кыят аталып, биздин эранын 7…
- Жетим баладан Министрлер Советинин төрагалык кызматына чейинки жол
Коомдук жана саясий белгилүү ишмер Исхак Раззаков Баткен областына караштуу Лейлек районунун Коросон айылында жашаган Берк уулу Раззак жана Сайып кызы Жамийланын үй-бүлөсүндө 1910-жылдын кү…
- Уруу ичиндеги бөлүнүүлөр
Ар бир уруу урук урук, айыл айылга, «чоңайыл», «кичиайыл» (курама) болуп бөлүнөт. Маселен, бугу өз ичинен арык, белек, тынымсейит болуп уч урукка бөлүнөт. Бул уч урук да алда нече атага, ай…
- Жамбы атмай
Оюнчулардын саны 2—10 киши. Оюн түз жерде, талаада өткөрүлөт. Оюнда мылтык, жаа, бул колдонулат. Оюнга даярдануу. Окчулар узундугу 150—160 метр, туурасы 5—6 метр болгон жол белгиленет, Ж…
- «Кыргыз» деген аталма жөнүндөгү көз караштар
Автор тууралуу баяндама: Үсөйүн-ажы Кытайда туулуп өскөн, ошол жерде жашаган кыргыз санжырачысы, илим изилдөөчүсү. Ал 1916-жылы Ак-Чийдеги Карачий айылында туулган. 1924-1933-жылдарда Ак-Ч…
- Баш кийимди уруп түшүрмөй
Оюнчулардын саны 4—10 киши. Оюн аянтчада өткөрүлөт. Оюнда калпак, тебетей, топулар колдонулат. Оюнга даярдануу. Оюнчулар эшек жыгачтын жанында турушуп, оюндун шарты жөнүндө сүйлөшүп алыш…
- Кыргыздын уруучулукка бөлүнүшү
Карыялардын айтымы боюнча кыргыз оң, сол деген эки атадан таралат. Оңдуң уч баласы бар имиш. Анын бирөөнүн аты Адигине, экинчисинин аты Тагай, үчүнчүсү Наалы деген кыз болот көрүнөт. Наалы …
- Тыйын эңмей
Оюнчулардын саны 2—20 киши. Оюн талаада, ипподромдо өткөрүлөт. Оюнда тыйын колдонулат. Оюнга даярдануу. Оюнчулар аралыгы 1000 метрдей келген түз, тегиз жол, оюндун ^ашталуучу, аякталуучу…
- Кыргыздын чыныгы түпкү теги
Тарыхтарда жана тарых билген кишилердин айтуусуна караганда Сибириянын түштүк тарабын жердеген түрк элинин абыдан атактуусу кыргыз эли экендиги белгилүү. Мындан 4800 жыл чамалуу илгери атаг…
- Бугу кыргызы эмне үчүн бугу аталды?
Эң эски заманда Котон тоолорунда булу деген кыргыз барлыгы жогоруда айтылды эле. Кара Кытай сапырыгында бугу деген кыргыз уругу болгон. Бирок азыркы бугу аталган кыргыз менен кара Кытай доо…
- Ордо
Оюнчулардын саны 12—20 киши. Оюн өткөрүлүүчү жер; аянтча, Оюнда колдонуучу аспаптар: чүкөлөр, алардын саны катышуучуларга жараша болот, ар бир оюнчуга 5 чүкөдөн салынат. Кан — диаметри 6…
- Кыргыз Тянь-Шанга азыркы турган жерине качан келген?
Тарыхтарга караганда эл каратып, жер каратамын деген күчтүү элден качып, түркмогол элдери Орхон, Алтайдан Орто Азияга нечен мертебе сапырылып келгек. Ошол келген элдер сыяктуу Енисей дарыяс…
- Кой этин устукандоо жана табак тартуу
Эт бышкандан кийин, казандан же мискейден атайын депкир, сузгучтун жардамы менен өзүнчө бир табакка же чарага чыгарылат. Этти чыгарууда устукандар эти менен ажырабай чыгарылуусу керек. Усту…
- Жоолук таштамай
Оюнчулардын саны 10—20 киши. Оюн өткөрүлүүчү жер; аянтча, талаа, спорттук бөлмө. Оюнда колдонулуучу каражат — жоолук, Оюнга даярдануу. Жетекчи шайланат да, калган оюнчулар тегерек болуп …
- Эт бышыруу
Эт бышырууда устукандардын эти ажырап, эзилип калбай даамдуу даярдалышына өзгөчө көңүл бурушубуз керек. Сорпонун түсүнө, даамына да маани берилет. Этти казанга бышырсак даамдуу болот. Бышка…
- Чүкө чертмей
Оюнчулардын саны 2—5 киши. Оюн өткөрүлүүчү жер: аянтча. Оюнда чүкөлөр колдонулат. Оюнга даярдануу. Катышуучулардын бирөөсү калгандарынан бирден чүкөлөрдү алып, колдоруна чогултуп, аларды…
- Кыргыз улутунун келип чыгышы жөнүндө
Автор тууралуу баяндама: Үсөйүн-ажы Кытайда туулуп өскөн, ошол жерде жашаган кыргыз санжырачысы, илим изилдөөчүсү. Ал 1916-жылы Ак-Чийдеги Карачий айылында туулган. 1924-1933-жылдарда Ак-Ч…
- Кой этин жиликтеп-мүчөлөө
Кой этин жиликтеп-мүчөлөөдө кабыргалардын сынбай ажыратылуусуна, жиликтер белгилүү өлчөмдө эти менен чыгарылышына чоң көңүл бурулат. Кой этин мүчөлөөнүн схемасы 3-сүрөттө көрсөтүлдү. Адег…
- Кыргыз качан мусулман болгон?
Тарыхта кыргыздын качан мусулман болгону анык эмес. Мусулманчылыкты Орто Азияга арабдар ээрчите келип, элди, жерди, шаарды каратканына ыраазы болбостон, мусулманчылыкты таратууга аракет кыл…
- Койду муздоо жана терисин сыйруу
Койду сойгонго чейин, уй шартында атайын байланып, же жайлоодо семиртилет. Койду тойлордо, маанилүү окуяларды белгилегенде, конок келгенде; узак жол жүрөөрдө, түлөө өткөрүүдө, күндөлүк ысык…
- Улуу актриса өмүр соңунда жалгыз калып, тагдыры кайгылуу аяктаган
Кыргыздын улуу актрисасы Бакен Кыдыкеева 1923-жылы Чүй облусуна караштуу Кант районундагы Төкөлдөш айылында жарык дүйнөгө келген. Ал он төрт жашынан тартып театр өнөрүнө аралашып, кийин жал…
- Акын Ж.Бөкөнбаевдин Сталинге жөнөткөн телеграммасы (архив казынасынан)
Кыргызстандын көркөм өнөрүнүн көөнөрбөс көл жээгинин көңүл кумарын курчуткан талаа мейкин – түзү ачылып, мөмө бере баштаган заманда куюлушкан ыр саптары менен жалпы журттун маалымат майдан…
- Падыша-Ата күмбөзүнүн баяны
Кыргыз эли Борбордук Азиядагы байыркы элдердин бири. Аны бүгүнкү күнгө чейин сакталып келген тарыхий эстеликтер, күмбөздөр кол жазмалар далилдеп турат. Мындай байыркы эстелик- күмбөздөр Ак…
- Арийлер - бул чыныгы кыргыздар
Байыркы арийлер деп тарых булактарында көчмөн турмушта жашаган, уй, кой, жылкы жана төө баккан элдерди айтышкан. Бул маалыматтарга караганда, арийлер деп көчмөн элдер аталган. Индоевропалык…
- «Манас» эпосу менен «Авеста» тагдырлаш
Байыркы «Авеста» – бул «ав-үй, ал эми ста-үйүңдү тааны, аруу атаңы таны, теңириңди тааны дегенди билдирет» - бул эмгек байыркы доордогу Орто –Азиялык орток тилде «Түрк жана иран» тилдерин…
- Ислам дининин Кыргызстанда таралыш тарыхынан...
Ташманбет Кененсариев Кыргыз Республикасынын билим берүүсүнө эмгек сиңирген кызматкер, тарых илимдеринин доктору, профессор, Сөз башы Ислам дининин Кыргызстанда таралыш жана анын бекемде…
- Талас салгылашуусу жана анын мааниси
Ташманбет Кененсариев Кыргыз Республикасынын билим берүүсүнө эмгек сиңирген кызматкер, тарых илимдеринин доктору, профессор Араб халифатынын Орто Азиядагы саясий-экономикалык, өзгөчө дини…
- Жомоктор топтому
СЫРДУУ ШАКЕК өткөн бир заманда бир Нуржан деген кишинин Айкыз, Гүлкыз, Нуркыз аттуу үч кызы, Сарытай аттуу жалгыз баласы болуптур. Анча-мынча чарбасы менен жан багуучу экен. Күндөрдүн бир …
- Кыякчы
1978-жыл, күз айы. Карасуу районунун Каарман айылында (Фрунзе атындагы колхоз) жашап туруучу кыякчы Эргеш Рахмат уулуна барып кездештик. – Эргеш аке, бул аймактагы эл шайырларын киного тар…
- Жомоктор топтому
КИМИБИЗ УЛУУБУЗ Адеп жер каймактап калган кезде сөзгө чечен адам болгон экен. Ал сөздөн такыр жеңилбептир. Бир күнү шайтандын атасы Малкум менен айтышып, аны жеңип, мөрөй алып калат. Ал …
- Акын
Базарбай уулу Мамасаит 1895-жылы туулган. Аларды беш Найман дейт. Аравандын Төөмоюнда турушкан. Алты жашка чыкканда атасы отуз сегиз жашында өлгөн. Булар бир уул, бир кыз эле. Атасы өлгөнде…
- Кыякчы
Июль айы. Күн жер бетине алтындай болгон жылуулук мээримин төгүп, жан-жаныбарлар боюн керип жагалданып, куштар көгөргөн көк асманда канат кагып, жаратылыш кулпунуп турган кез. Таң эртең. …